Thema-avond Zingeving

Gisterenavond was het dan zover: de eerste thema-avond sinds lange tijd in de Sint-Joriskerk van Bredevoort. Geschreven op 9-10-2025

De opkomst was boven verwachting.
Na de opening zijn we met ruim twintig mensen van start gegaan met de vraag: Waar put jij hoop uit? Rake antwoorden werden met elkaar gedeeld: Hoe bewust ben jij ervan of je in de zon gaat zitten of dat jij de schaduw opzoekt.

  • Positiviteit,
  • toekomstverwachting,
  • fijne contacten met mensen,
  • mijn geloof en vertrouwen in God,
  • mensen om mij heen; liefde,
  • perspectief, dus een doel hebben om voor te leven,
  • dat het leven doorgaat, cyclus van de tijd,
  • ontmoetingen met anderen,
  • telkens weer een nieuw begin / nieuw seizoen.

Daarna hebben we stilgestaan bij zinbeleving. We hebben gebruikgemaakt van het zinbelevingsmodel van Der Lands. Ik heb praktische voorbeelden en anekdotes aangereikt, zodat iedereen er een gevoel bij kon krijgen. Mensen halen uit diverse belevingen zin voor het leven. Voor de een is dit praktisch, voor de ander uit levensverhalen, relaties of de diepere vragen in het leven. De behoefte kan per periode en situatie ook wisselen. Hier bewust van zijn kan je helpen op dagen dat je je leeg of uitgeput voelt. Terug naar wat voor jou belangrijk is of wat je op dat moment tekortkomt, kan je weer levensenergie geven.

Ook heeft Kim Jansen-Oberink ons meegenomen in hoe je bezig kunt zijn met zingeving op werkgebied. Kim is geestelijk verzorger bij het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem en bij Willems Levensvragen.

Met deze bak aan informatie gingen we de pauze in voor een heerlijk hapje en een lekker biertje, wijntje of fris, geregeld door Coby Navis en Joke Meyer. Er waren deze avond zowel gemeenteleden als niet-gemeenteleden aanwezig. Het was mooi om te zien dat dit lekker door elkaar heen liep in de pauze.

Na de pauze gingen we met elkaar in gesprek over zes verschillende bronnen waaruit je kunt putten als het gaat om zingeving. In deze voorbereiding was ik iets te enthousiast. Er was een diepere laag aangeboord, waardoor iedereen ook echt de behoefte voelde om met hun groepjes de diepte in te gaan. Hans Hinkamp mijn stage begeleider, Kim Jansen-Oberink, Jan Wijbrans waren de gesprekleiders van deze groepen. We kwamen tijd tekort en hebben deze avond daarom maar stilgestaan bij drie bronnen in plaats van zes.

Op de vraag of er behoefte was aan een vervolg of verdiepingsavond werd enthousiast gereageerd. Hier gaan wij als werkgroep zeker over doorpraten. Mocht er een vervolg komen, dan zullen we ervoor zorgen dat je, ondanks dat je deze avond niet hebt meegemaakt, zeker gewoon kunt aansluiten. Zingeving kun je via allerlei verschillende hoeken aanvliegen. En ik heb zeker een derde niet gebruikt van wat ik had voorbereid. Dus inspiratie genoeg om nog een avond mee te vullen.

Na zo’n avond is de kans groot dat het je bezighoudt. Mocht je nog met vragen of onrust zitten: u mag mij altijd bellen voor een kop koffie of thee en een gesprek. Dit mag u uiteraard bij behoefte altijd doen.

Verder zullen we jullie op de hoogte houden via de website van de kerk, Facebook en het Kerkvenster.

Met vriendelijke groeten,

Nadine Stemerdink-Bongen

De kracht van verhalen

Een aantal jaar geleden vertelde iemand mij dit verhaal. Voor mij raakt het de essentie van kerk-zijn. Verhalen doorgeven via overdenkingen, diaconale werkzaamheden en het pastorale werk vormen samen een drie-eenheid.

Twee mannen waren bezig met een extreem heftige afdaling. Het was ijskoud en het sneeuwde. Ze hadden maar beperkt zuurstof. Onderweg kwamen ze een man tegen die halfdood in de sneeuw lag. Ze ontdekten dat hij nog in leven was.

De eerste man gaf aan dat hij door zou lopen, want hij wilde niet het risico lopen dat ze alle drie zouden sterven door gebrek aan zuurstof en kou. De tweede man kon de zwakke man niet laten liggen. Hij tilde hem op en gooide hem over zijn schouder. Heel langzaam liep hij verder.

Een aantal uur later kwam hij de eerste man tegen. Die was doodgevroren in de sneeuw. Hij had de afdaling niet overleefd door de kou. Geschrokken liep de tweede man door. Samen met de zwakke man overleefden ze de tocht wel.

Achteraf bleek dat zij het hadden overleefd dankzij elkaars lichaamswarmte. Samen sta je sterker dan alleen.

Startzondag Bredevoort 14-09-2025

Op zondag 14 september. was de startzondag van Bredevoort. Eerst was het wat onzeker wat het weer zou doen. Toch werd besloten om het buiten te houden in de tuin van Herman en Paula te Paske aan de Kloosterdijk. Een beetje fris nog in de vroege ochtend.

Het thema van de dienst was ‘pioniers van hoop’. Als christen heb je genoeg reden om hoop te houden in onzekere tijden. Er is immers altijd uitzicht op leven en dat is hoopvol.

Carla Roetgerink van Paulus Ludger parochie ging voor. Het geloof biedt een veilige basis zei ze en zo kun je als christen een voorbeeld zijn voor anderen om de moed erin te houden.

Toen Carla net aan haar preek wilde beginnen stapte het hondje des huizes binnen. Het is nooit te laat om naar deze viering te komen grapte Carla.

Wonder boven wonder ging toen ook de zon schijnen. Carla zei dat dit een duidelijk teken was van de aanwezigheid van boven in deze viering. Mooi was ook dat er naast de paaskaars een klein Mariabeeldje stond. Carla wees nog op de bijzonderheid dat er in Bredevoort ook een Mariabeeld staat in de Joriskerk.

De muziek werd verzorgd door Johan Klein Nibbelink, die zelf ook zong en de aanwezigen uitnodigt om mee te doen.

Gebruikelijk is bij een startzondag dat er door de kerkenraad iets wordt verteld over de stand van zaken en de plannen voor het nieuwe seizoen. De volgende ontwikkelingen zijn aan de orde:

– De samenwerking met Katholiek Kontakt loopt goed.

– Kerkelijk medewerkster Nadine Stemerdink-Bongen is per 1 september begonnen.

– De kerk van Bredevoort staat nu ook op Facebook.

– Op 8 oktober om 19.30 uur is er een themabijeenkomst over zingeving in de Joriskerk. Iedereen is welkom.

– In de zoektocht naar een predikant is er binnenkort sprake van kennismaking met een kandidaat.

– Er wordt steeds nadrukkelijker samengewerkt met de 5 buurtgemeenten. Momenteel wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor een gezamenlijk kerkelijk bureau.

– In dit najaar zijn de voorbereidingen al weer gestart voor de lokale evenementen Bredevoort Schittert en de Kerstmarkt.Iedereen die wil mag taarten bakken.

Na de dienst was er nog gezellig koffie drinken met elkaar in een stralend zonnetje en tot in de puntjes verzorgd door koster Marjon en haar trouwe helpers. We hopen op een vruchtbaar nieuw seizoen.

Rustig moar, i’ j  bunt al good genog van ow zelf.

Op 24 augustus j.l. ging Wim Heusinkveld veur in de Joriskarke van Bredevoort in een dialectdienst. Hee was veurhen ne varkensboer in Aalten. De karke was good bezet en d’r was zelfs ne baby bi’j. Prèken wol Wim neet zei e, moar wal een verhaal vertelln in ’t dialect, getiteld,

           ‘kalm an , en vlot ’n betje’.

De leu bunt zo drok teggenwoordig en wet neet van stoppen. Ze goat moar  deur en legt de latte heel hoge. Dan inens kriegt ze last in de pokkel of zelfs ne burn-out. Ut lichaam of de kop guf an daj mot stoppen. I’ j mot ow anpassen. Neet alles tegelieke willen, moar geduld hebbn en mild ween veur owzelf.

I’j bunt good genog van owzelf. De latte neet zo hoog leggen, anders goai d’r onder deur. Alles hooft neet perfect in orde te ween. Zeg moar gewoon, ‘guf niks’ teggen owzelf, as d’r iets fout geet.

De baby in de karke leet effen van zich heurn. Loop dr moar rustig met rond zei Wim teggen ziene olders, guf niks. Dat heelp gelieke.

Hee vergeleek ut leaven van de mensen met dat van een kudde schoapen met ne herder, zoas ok David in de biebel schoapen heel. A’j bi’j mekare blieft kan dr niks gebeuren en kuj rustig goan liggen in ’t lange gres. De herder löp kalm met de kudde met, moar hee hölt wal alles drommels good in de gaten. As de kudde in de bene kump, omdat d’r gevaor drig,  dan geet de herder inens veurop en jeg ut wild an de kante.

De les van Wim was dit.
Maak ow moar neet te völle te passe, kalm an en nem de tied om is effen te stoppen. Zeuk de natuur op en luuster is noar owzelf, ow eigen oademhaling. Vertrouw op ow eigen harte en ow eigen geveul, daj van jongs af met ekreggen hebt. Dan kom i’j vanzelf weer op ut spoor daj mot volgen.

Luustern noar mooie muziek kan ok helpen om weer tot ow zelf te kommen. Nem d’r de tied veur en bolder neet moar deur. 

De prachtige muziek op 2 accordeons tussen het verhaal deur, werd ten gehöre ebracht deur Wil en Ingrid. I’j konnen marken dat de mensen in de karke dr rustig van werden. Zelfs de baby werd d’r stille van.

Rustig moar an, en vlot een betje. Onthol dat good!

Anne van Voorst consulent predikant van Bredevoort.

Tijdens de afscheidsdienst van Ada Endeveld diende Anne van Voorst zich spontaan aan om als consulent van de PG Bredevoort op te treden. 

Om een vacature open te stellen voor een predikant is 1 van de eisen dat je een consulent moet hebben. De kerkenraad is Anne, een oude bekende in Bredevoort,  zeer erkentelijk dat hij deze taak op zich wil nemen.

Afscheid Ada Endeveld onder stralende omstandigheden

Afgelopen zondag zat Ada Endeveld te stralen tijdens haar afscheid, omringd door familie en vrieden. Die waren in grote getale en van heinde en ver toegstroomd.De tuin van Herman en Paula was prachtig ingericht om de dienst te houden. Dat was Ada’s grote wens, een afscheid omringt door planten en dieren, waarvan ze zo geniet en
waarover ze zich nog altijd kan verwonderen.

De voorganger Anneke Wattel had haar preek daarop afgestemd en eigenlijk was het hele afscheid daarop ingesteld. Tijdens haar afscheidswoord ging Ada in op de reden van haar keuze voor het vervroegd pensioen. Door haar gezondheidssituatie kon ze niet altijd op de juiste woorden komen. Dat maakt het toch al pittige beroep van een predikant er niet gemakkelijker op. Gelukkig voelt ze zich de laatste tijd een stuk beter.

Grappig was dat tijdens haar toespraak er net een hommel om haar hoofd zoemde. Verder stonden er op korte afstand 2 kalfjes te genieten van het zonnetje en het hondje des huizes zocht de schaduw op tussen de bezoekers van de dienst.

Door voorganger Anneke en later ook door de voorzitter van de kerkenraad Arjan Twigt, werden woorden van dank uitgesproken voor de grote inzet van Ada voor de kerk van Bredevoort gedurende de afgelopen 15 jaar.
Al hetgeen onder de hoede van Ada tot stand is gebracht werd uitgebeeld in een fotohoek die in de tuin was opgesteld. Het speciaal gevormde gelegenheidskoor zong toepasselijke liederen bijvoorbeeld over de vogels in de bomen.

Aan de eind van de plechtigheid kreeg Ada het draaginsigne in goud van PKN Nederland opgespeld door de scriba Rita Feenstra. Ook overhandigde zij Ada, namens alle mensen van de kerk, een waardecheque om te gebruiken voor een reisdoel.

Aan het eind van de dienst las de voorzitter een gedicht voor Ada voor genaamd  ‘hoe het ook zal gaan’. Ook overhandigde hij de wensboom die bij de ingang had gestaan en waarin de  bezoekers wenskaartjes hadden gehangen. Arjan deelde mede dat deze boom symbool staat voor een echte appelboom die in het voedselbos zal worden geplaatst ter herinnering aan de ambtsperiode van Ada in Bredevoort. Dat deed Ada zichtbaar goed, mede omdat ze zelf vrijwilliger is bij de stichting Voedselbos. Het wordt een appelboom vernoemd naar een dominee (ds.Douwes) hoe toepasselijk.

Tot slot zong het koor een grappig, ludiek en speciaal geschreven lied genaamd ‘zeg ken jij Ada Endeveld’ op de wijze ‘ik heb een tante en een oom’ van Annie M.G. Schmidt.

Ada en haar echtgenoot Ruud waren s’morgens door Bertus Scholten per paard en wagen opgehaald van huis. Na de koffie en het gebak in de tuin, bracht Bertus hen naar het Koppelhuis, om daar samen met de kerkenraad en familie de lunch te gebruiken. Zo eindigde de feestelijke plechtigheid ter gelegenheid van het afscheid van Ada Endeveld.

Bredevoorts erfgoed 1

Torenuurwerk 1666

Aan het begin van dit jaar heeft het museum in Aalten het oude torenuurwerk uit 1666 overgedragen aan Bredevoorts Belang. Het torenuurwerk was al sinds WO II opgenomen in de collectie van het museum en de voorlopers daarvan, zoals de oudheidkamer. Met de vernieuwing van het museum past dit stukje Bredevoorts erfgoed, dat inmiddels ook de status van een gemeentelijk monument heeft, niet meer in de collectie.

Aan het begin van 2025 heeft het onderduikmuseum het oude torenuurwerk, dat bijna 3 eeuwen de wijzers en de klokken van de Sint Joriskerk heeft aangedreven, overgedragen aan de vereniging Bredevoorts Belang. Het bestuur was al langer op zoek naar een locatie in Bredevoort waar het torenuurwerk ook weer opgebouwd en tentoongesteld kan worden. We zijn zeer blij dat dit nu eindelijk gelukt is; het bestuur van de Protestantse Gemeente Bredevoort verleent opstalrecht aan Bredevoorts Belang om het torenuurwerk op de boerenzolder van de Joriskerk te stallen.

Inmiddels is er in de afgelopen weken is er veel werk verzet:

– het oude torenuurwerk is door vrijwilligers gedemonteerd zodat het naar Bredevoort vervoerd kan worden.

– een klein deel van de boerenzolder is in de afgelopen week aangepast zodat daar het uurwerk tentoongesteld kan worden

– in de komende maanden zullen vrijwilligers het torenuurwerk weer opbouwen

We houden jullie op de hoogte van de verdere werkzaamheden en zullen in de nabije toekomst vast een gelegenheid vinden waarop geïnteresseerden het eeuwenoude torenuurwerk kunnen bewonderen.

Op dit moment en op deze plek willen we vooral het bestuur van de Joriskerk en de vrijwilligers hartelijk bedanken, omdat zij mogelijk hebben gemaakt dat dit stukje erfgoed ook voor de komende jaren bewaard en getoond kan worden.

IN GESPREK MET ADA ENDEVELD

Tekst: Liesbeth Greydanus
Foto’s: Jan Ebbers


Terwijl het water voor de thee op staat, begint Ada te vertellen hoe zwaar en heftig 2024
voor haar is geweest. Ze voelde zich moe en had moeite met het vinden van woorden. Een
apneu-apparaat en medicijnen om de bloeddruk te verlagen hebben geholpen om zich weer beter te voelen. Ze is nog steeds wat onzeker wanneer het om woorden vinden gaat.
Inmiddels gaat het steeds beter met haar.


Aanleiding voor het interview is het aanstaande emeritaat van Ada. Op 29 juni zal in een
dienst afscheid genomen worden door haar en van haar. Deze dienst zal bij Herman en Paula te Paske plaatsvinden. Ada is heel blij dat het daar kan gebeuren. De plek is heel mooi, met allemaal natuur eromheen. Ada houdt erg van natuur en geniet ervan dieren in hun natuurlijke omgeving te zien. Dit laatste hebben zij en haar man op een reis naar Zuid-Afrika in 2014 ten volle kunnen doen.
In de dienst zal Ada zelf een korte afscheidsrede houden. Anneke Wattel zal de preek
verzorgen. Aansluitend aan de dienst zullen de gemeenteleden afscheid kunnen nemen van
Ada. Hoe lang ben je predikant geweest?
‘Ik ben in 1991 in Oostvoorne begonnen. Dat was een kleine gereformeerde gemeente. Ik
ben daar ook enige tijd voorzitter van de classis geweest. Daar heb ik het begin meegemaakt van het SOW-proces. Omdat Oostvoorne een kleine gemeenschap was, werd er al veel gemeenschappelijk gedaan met de hervormde gemeente.
Begin 1997 ben ik in Tilburg begonnen. Een gemeente met andere uitdagingen, niet in het
minst omdat ik daar predikant was in een overwegend katholieke omgeving. Eind 2009 ben
ik ingetreden in de Protestantse Gemeente Bredevoort. Wanneer ik straks met emeritaat ga, heb ik ruim 34 jaar op de kansel gestaan.’
In die tijd zijn er veel veranderingen gekomen binnen de kerk als organisatie en ook als
gemeente. Kun je daar iets over vertellen?
‘Toen ik begon in Oostvoorne spraken de mensen in het algemeen meer en makkelijker over hun geloof. Het geloof ervaren was voor velen van hen heel vanzelfsprekend en de kerkgang hoorde erbij. In Tilburg had ik het gevoel dat mensen al wat meer buiten de kerk stonden. Er werd minder over hun persoonlijk geloof gesproken. Toch heb ik daar ook hoopgevende gesprekken gehad, soms ook met leden uit de katholieke kerk. Later, hier in Bredevoort en ook het jaar dat ik in Aalten heb gewerkt, merkte ik dat mensen hier wel naar de kerk gingen maar dat het meer een sociaal gebeuren was geworden. Gesprekken over persoonlijk geloof waren er wel, maar veel minder dan in het begin van mijn predikantschap. Ik heb die gesprekken zelf wel erg gemist. En natuurlijk is het jammer dat er bijna geen kinderen meer in de kerk komen. Tot corona ging het nog. We hadden speciale diensten voor kinderen, we deden het jeugdwerk in samenwerking met de PGA. Helaas is dat alles na corona niet meer opgepakt. Je zou ook kunnen zeggen dat het de tijdgeest is.’
Inspiratie en diepgang Ada Endeveld vertelt verder dat haar moeder en grootmoeder haar voorbeelden waren.
Beiden zijn ze actief geweest binnen de kerk. Zij hebben haar op het spoor van de studie
theologie gezet. Op school was Ada goed in de bèta-vakken. Het lag dan ook voor de hand
dat zij een studie in die richting zou kiezen. Maar zij miste diepgang en vond dat theologie
haar die verschafte door de vele facetten van de studie. Je leerde hoe je mensen kon
begeleiden, het diaconale werk, maar ook bestudering van de Bijbel, om maar enkele zaken
te noemen. Spijt van haar keuze heeft ze nooit gehad. Totdat ze ziek werd heeft ze het werk
met plezier gedaan. Ze heeft meerdere cursussen gevolgd die verdieping gaven aan haar
werk en haar hebben geholpen door te gaan met haar ambt.
Over mijn vraag welk gezang haar favoriet is, moet ze even nadenken. ‘Ik vind vele gezangen mooi. Maar Licht dat ons aanstoot in de morgen van Huub Oosterhuis behoort beslist tot mijn favorieten.’ Voor de Protestantse Gemeente Bredevoort hoopt zij dat ze door kunnen gaan, dat er spoedig een nieuwe predikant gevonden zal worden. Ze vindt het fijn te zien dat er in de diensten tegenwoordig ook leden uit de katholieke gemeenschap aanwezig zijn. ‘Ook bij Samen Eten doen er mensen van buiten de protestantse gemeenschap mee. Dat is mooi. Dat doen we goed in Bredevoort.’

Afscheidsdienst ds. Ada Endeveld


Na een toegewijde ambtsperiode van ruim 15 jaar bij de Protestantse Gemeente Bredevoort gaat onze predikant Ada Endeveld per 1 augustus 2025 met emeritaat. Met dankbaarheid en waardering willen we stilstaan bij haar jarenlange inzet en inspirerende aanwezigheid binnen onze gemeenschap.
U bent van harte uitgenodigd voor de afscheidsdienst op zondag 29 juni 2025. De viering
vindt bij goed weer plaats in de openlucht, midden in de natuur van de Achterhoek – een
plek die Ada zeer na aan het hart ligt.
Tijd en locatie:
Inloop vanaf 10.00 uur
Aanvang dienst: 10.30 uur
Adres: Kloosterdijk 1, Aalten

Na de dienst is er gelegenheid om onder het genot van een kopje koffie of thee afscheid te
nemen van Ada.

Mocht het weer tegenvallen die dag, dan wordt de afscheidsdienst verplaatst naar de St.
Joriskerk op de Markt in Bredevoort.

Ik wens Ada lieve mensen op haar pad.

-Ik wens haar warmte, liefde, licht. Een lach op haar gezicht. Ik wens haar rust en energie. En een klein snufje magie. Dat wonderen bestaan en dat nare dingen overgaan!


-Mijn wens voor Ada: Denk positief. Geniet van wat er mogelijk is.


-Ik wens Ada vreugde toe en dat ze mag genieten van de mooie dingen op haar pad.


-Mijn wens voor Ada: vooral veel Vrijheid, met een grote V, dat wens ik haar toe.


-Voor Ada: De goede dingen in het leven zijn geen dingen, maar mensen zoals jij. Dat wil ik haar graag meegeven. En vergeet niet haar gulle lach.


-Ik wens Ada veel dierbare herinneringen aan haar tijd als predikant in Bredevoort, en voor de toekomst Gods zegen.


-Wij wensen Ada ruimte, rust, tijd en inspiratie voor haar creativiteit.


Jan Wijbrans kerkrentmeester-ouderling

De dienst op Palmzondag had een vol programma.

Jan Wijbrans werd bevestigd als ouderling-kerkrentmeester.

De voorganger, Aja Yntema, verbond dit met het verhaal van de intocht in Jerusalem.

De voorzitter van de kerkenraad en de penningmeester gaven Jan mooie woorden mee bij het begin van zijn taak en een witte roos,  symbool voor het zelf kleur mogen geven aan zijn taak.